Najkrócej
Ustawa z 14 czerwca 2024 r. o ochronie sygnalistów (Dz.U. 2024 poz. 928) wdraża dyrektywę Unii Europejskiej 2019/1937. Weszła w życie 25 września 2024 r., a przepisy o zgłoszeniach zewnętrznych obowiązują od 25 grudnia 2024 r. To, czy dany podmiot musi mieć procedurę, zależy od jego rodzaju: liczy się próg 50 osób, status instytucji obowiązanej albo wielkość gminy lub powiatu.
Stan prawny: 9 listopada 2026 r. Późniejsze zmiany sprawdzisz w ISAP, czyli w Internetowym Systemie Aktów Prawnych.
- Akt: Dz.U. 2024 poz. 928, wdraża dyrektywę UE 2019/1937
- Start: 25 września 2024 r.
- Zgłoszenia zewnętrzne: 25 grudnia 2024 r.
- Próg: 50 osób, z wyjątkami dla instytucji obowiązanych i samorządów
Czym jest ustawa o ochronie sygnalistów?
To polska implementacja dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/1937 z 23 października 2019 r. Termin wdrożenia dyrektywy minął 17 grudnia 2021 r., a polska ustawa weszła w życie 25 września 2024 r. Opóźnienie wyniosło więc około 2 lat i 9 miesięcy (dane RPO). Przez prawie trzy lata krajowe przepisy o ochronie sygnalistów w tej formie nie istniały.
Ustawę opublikowano w Dzienniku Ustaw 24 czerwca 2024 r. pod pozycją 928. Tworzy trzy drogi ujawnienia naruszeń prawa: zgłoszenie wewnętrzne, zgłoszenie zewnętrzne i ujawnienie publiczne.
Co reguluje ustawa?
Art. 1 wylicza siedem obszarów, które ustawa obejmuje:
- warunki objęcia ochroną,
- środki ochrony,
- wewnętrzną procedurę zgłaszania naruszeń,
- zgłaszanie naruszeń organowi publicznemu,
- ujawnienie publiczne,
- zadania Rzecznika Praw Obywatelskich,
- zadania organów publicznych.
Słownik pojęć zawiera art. 2. Definiuje m.in. działanie następcze, działanie odwetowe, informację o naruszeniu prawa, informację zwrotną i kontekst związany z pracą. Tekst ustawy jest dostępny na stronach Sejmu i w ISAP.
Od kiedy obowiązuje ustawa?
Tak, ustawa obowiązuje od 25 września 2024 r., czyli po trzech miesiącach od ogłoszenia. Ma jednak dwie daty wejścia w życie, a nie jedną.
| Data | Zdarzenie |
|---|---|
| 24 czerwca 2024 r. | ogłoszenie w Dzienniku Ustaw |
| 25 września 2024 r. | wejście w życie ustawy |
| 25 grudnia 2024 r. | wejście w życie rozdziału 4: zgłoszenia zewnętrzne i kompetencje RPO |
Do 25 grudnia 2024 r. przepisy o zgłoszeniach zewnętrznych jeszcze nie działały, więc nie mógł ich przyjmować także Rzecznik Praw Obywatelskich. Daty podaje RPO.
Kogo obejmuje ustawa?
Obowiązek wewnętrznej procedury zależy od liczby osób, a w kilku branżach obowiązuje bez względu na nią. Kryteria są trzy, plus wyjątek dobrowolny:
- podmioty publiczne i prywatne, na rzecz których pracuje co najmniej 50 osób (liczy się stan na 1 stycznia lub 1 lipca),
- podmioty działające w zakresie usług, produktów i rynków finansowych, przeciwdziałania praniu pieniędzy (np. kantory, lombardy, notariusze, biura rachunkowe), bezpieczeństwa transportu i ochrony środowiska, niezależnie od liczby osób,
- jednostki organizacyjne gmin i powiatów liczących mniej niż 10 tys. mieszkańców są zwolnione z obowiązku także przy 50 osobach,
- podmioty poniżej progu mogą wprowadzić procedurę dobrowolnie.
Najpierw sprawdź, czy podmiot nie jest instytucją obowiązaną: wtedy próg 50 osób go nie dotyczy i liczba zatrudnionych przestaje mieć znaczenie. Szczegółowe rozbicie kryteriów znajdziesz w tekście o tym, kogo dotyczy ustawa.
Co dalej po poznaniu podstawy prawnej?
Z podstawą prawną w ręku zostają trzy typowe pytania, a odpowiedzi na nie mają osobne artykuły.
Czy w każdej firmie musi być sygnalista?
Nie. Ustawa nie wymaga osoby o nazwie „sygnalista”, tylko wewnętrznej procedury w podmiotach spełniających powyższe kryteria. Zasady krok po kroku opisuje tekst o zgłoszeniach wewnętrznych.
Do kogo zgłasza sygnalista?
Ma trzy drogi: do podmiotu, w którym pracuje (zgłoszenie wewnętrzne), do organu publicznego (zgłoszenie zewnętrzne, w tym do RPO od 25 grudnia 2024 r.) albo przez ujawnienie publiczne. Warunki dwóch pierwszych opisują osobne artykuły o zgłoszeniach wewnętrznych i zewnętrznych.
Czy sygnalistę można zwolnić z pracy?
Ustawa zakazuje działań odwetowych wobec sygnalisty, a pojęcie to definiuje art. 2. Zakres zakazu i jego skutki wyjaśnia tekst o ochronie przed odwetem.
Ten serwis ma charakter wyłącznie informacyjny i nie jest kanałem zgłoszeń; w sprawie konkretnego naruszenia zwróć się do właściwej instytucji lub do Rzecznika Praw Obywatelskich.
