Najkrócej
Rzecznik Praw Obywatelskich (RPO) jest organem centralnym w ustawie z 14 czerwca 2024 r. o ochronie sygnalistów (Dz.U. 2024 poz. 928). Od 25 grudnia 2024 r. przyjmuje zgłoszenia zewnętrzne, weryfikuje je wstępnie i przekazuje organom właściwym. Sam rozpatruje tylko sprawy dotyczące konstytucyjnych wolności i praw, gdy żaden inny organ nie jest właściwy.
- Start: przepisy o zgłoszeniach zewnętrznych działają od 25 grudnia 2024 r.
- Skala: w pierwszym półroczu 144 pisma RPO przyjął jako zgłoszenia zewnętrzne
- Uwaga: serwis informacyjny, nie przyjmuje zgłoszeń
Kim jest RPO w systemie ochrony sygnalistów?
Ustawa o ochronie sygnalistów powierzyła RPO rolę centralnego punktu wsparcia w całym systemie ochrony sygnalistów. Art. 1 pkt 6 wprost wymienia „zadania Rzecznika Praw Obywatelskich związane ze zgłaszaniem informacji o naruszeniach prawa” wśród spraw regulowanych ustawą.
Wejście przepisów w życie przebiegało w dwóch krokach. Ustawa, która wdraża dyrektywę UE 2019/1937, obowiązuje od 25 września 2024 r. Przepisy o zgłoszeniach zewnętrznych, razem z kompetencjami RPO, zaczęły działać trzy miesiące później.
Jakie zadania ma Zespół do spraw Sygnalistów?
Zadania RPO wykonuje Zespół do spraw Sygnalistów w Biurze RPO, który według założeń z lipca 2024 r. ma docelowo liczyć ok. 20 osób. Jego zakres obejmuje:
- przyjmowanie zgłoszeń zewnętrznych i ich wstępną weryfikację,
- przekazywanie zgłoszeń organom właściwym do działań następczych,
- rozpatrywanie spraw dotyczących konstytucyjnych wolności i praw w stosunkach jednostki z organami władzy publicznej, gdy nie ma innego organu właściwego, oraz wniosków o stosowanie ustawy przez podmioty publiczne,
- informowanie i poradnictwo dla sygnalistów oraz osób im pomagających: o prawach, środkach ochrony i organach właściwych do ochrony przed odwetem, a także upowszechnianie informacji,
- prowadzenie rejestru zgłoszeń zewnętrznych, publikowanie informacji w BIP RPO i współpraca przy sprawozdaniach statystycznych.
Czym RPO różni się od organu właściwego?
RPO co do zasady przekazuje zgłoszenie, a nie rozstrzyga go: merytoryczne działania następcze prowadzi organ właściwy dla danej dziedziny naruszenia. Samodzielnie RPO zajmuje się sprawą tylko wtedy, gdy dotyczy ona konstytucyjnych wolności i praw, a żaden inny organ nie ma kompetencji.
Dla osoby rozważającej zgłoszenie ma to praktyczny skutek. Radzę zacząć od ustalenia, jakiej dziedziny dotyczy naruszenie, a nie od wyboru adresata, bo od dziedziny zależy, który organ ostatecznie zajmie się sprawą. Rola RPO polega na tym, żeby pismo do niego trafiło, zostało sprawdzone i nie zginęło po drodze.
Ile zgłoszeń przyjął RPO?
W pierwszym półroczu działania RPO otrzymał 412 spraw, a tylko część z nich spełniła ustawowe kryteria zgłoszenia zewnętrznego. Dane pochodzą z komunikatu RPO przytoczonego przez prawo.pl w lipcu 2025 r.
| Kategoria | Liczba |
|---|---|
| Sprawy, które wpłynęły do RPO | 412 |
| Przyjęte jako zgłoszenia zewnętrzne | 144 |
| Przyjęte do samodzielnego rozpatrzenia (konstytucyjne prawa i wolności) | 14 |
Najwięcej przyjętych zgłoszeń dotyczyło interesów finansowych Skarbu Państwa, jednostek samorządu terytorialnego i Unii Europejskiej. Mniej było spraw z zakresu ochrony prywatności i danych osobowych oraz zamówień publicznych. Pozostałe wpływy to najczęściej pisma nie od sygnalistów, czyli informacje bez związku z pracą, albo sprawy spoza zakresu ustawy.
Czy trzeba najpierw skorzystać ze zgłoszenia wewnętrznego?
Nie. Procedura w organizacji, czyli zgłoszenie wewnętrzne, jest dla sygnalisty możliwością, a nie warunkiem. Zgłoszenia zewnętrznego można dokonać niezależnie od tego, czy wcześniej z niej skorzystano, i to sygnalista decyduje o wyborze drogi.
Jakie obowiązki wobec RPO mają organy publiczne?
Organy publiczne przekazują RPO roczne sprawozdanie statystyczne ze zgłoszeń, do 31 marca. Obowiązek dotyczy także organów, do których w danym roku nie wpłynęło żadne zgłoszenie, jak zwraca uwagę DGP w analizie z marca 2026 r. Dzięki temu RPO ma obraz tego, ile zgłoszeń trafia do organów w całym kraju.
Wobec samych sygnalistów organ ma terminy: potwierdzenie przyjęcia zgłoszenia w ciągu 7 dni i informację zwrotną w ciągu 3 miesięcy, a w uzasadnionych przypadkach do 6 (komunikat MDL z grudnia 2024 r.). Pełną ścieżkę zgłoszeń zewnętrznych opisuje osobny artykuł.
Gdzie szukać pomocy w sprawie odwetu?
RPO wskazuje organy właściwe do ochrony przed odwetem i wspiera kontakt z nimi, ale nie prowadzi indywidualnych spraw pracowniczych. Zakres zakazu opisuje ochrona przed odwetem, a o konkretnym sporze rozstrzygają organy i sądy, do których wskaże drogę Zespół.
Stan prawny i dane w tekście: 9 listopada 2026 r. Aktualne brzmienie ustawy (Dz.U. 2024 poz. 928) sprawdzisz w ISAP.
Ten serwis ma charakter informacyjny i nie jest kanałem zgłoszeń; w sprawie konkretnego naruszenia skontaktuj się bezpośrednio z właściwą instytucją lub z RPO.
