Najkrócej
Dwa poziomy odpowiedzialności wyznacza ustawa o ochronie sygnalistów (Dz.U. 2024 poz. 928). Brak lub wadliwa procedura wewnętrzna to wykroczenie z art. 58, za które grzywna grozi osobie odpowiedzialnej za jej ustanowienie. Utrudnianie zgłoszenia, odwet, ujawnienie tożsamości sygnalisty i świadome fałszywe zgłoszenie to przestępstwa z rozdziału 6, zagrożone nawet pozbawieniem wolności. Stan prawny na 9 listopada 2026.
- Brak procedury: wykroczenie z art. 58, grzywna, odpowiada osoba odpowiedzialna za ustanowienie procedury, nie firma jako podmiot.
- Utrudnianie zgłoszenia: do 1 roku, a z przemocą, groźbą bezprawną lub podępstwem do 3 lat.
- Odwet: do 2 lat, uporczywy odwet do 3 lat.
- Ujawnienie tożsamości sygnalisty: do 1 roku.
- Fałszywe zgłoszenie: do 2 lat, tylko gdy zgłaszający wiedział, że naruszenia nie było. Dobra wiara chroni.
Jakie kary przewiduje ustawa o ochronie sygnalistów?
Ustawa dzieli sankcje na wykroczenie, które dotyczy samej procedury, i przestępstwa, które dotyczą zachowań wobec sygnalisty oraz rzetelności zgłoszeń. Podstawą jest ustawa z 14 czerwca 2024 r. (Dz.U. 2024 poz. 928), w życie od 25 września 2024 r.; przepisy karne znajdziesz w jej rozdziale 6 w ISAP.
| Czyn | Podstawa | Sankcja |
|---|---|---|
| Brak procedury albo procedura ustanowiona z istotnym naruszeniem wymogów ustawy | art. 58 | grzywna (wykroczenie) |
| Utrudnianie zgłoszenia | rozdział 6 | grzywna, ograniczenie wolności lub pozbawienie wolności do 1 roku |
| Utrudnianie z użyciem przemocy, groźby bezprawnej lub podstępu | rozdział 6 | do 3 lat |
| Odwet wobec sygnalisty, osoby pomagającej lub powiązanej | rozdział 6 | do 2 lat |
| Uporczywy odwet | rozdział 6 | do 3 lat |
| Ujawnienie tożsamości sygnalisty | rozdział 6 | do 1 roku |
| Zgłoszenie mimo wiedzy, że naruszenia nie było | rozdział 6 | do 2 lat |
Co grozi za brak procedury zgłoszeń wewnętrznych?
Grzywna z art. 58. Sam czyn jest wykroczeniem, nie przestępstwem, a karze podlega ten, kto jako odpowiedzialny za ustanowienie procedury jej nie ustanowił albo ustanowił ją z istotnym naruszeniem wymogów ustawy.
Odpowiedzialność jest osobista: przepis wskazuje człowieka, a nie firmę jako podmiot. Sam fakt, że firma ma procedurę zgłoszeń wewnętrznych na papierze, nie rozstrzyga sprawy. Liczy się, czy została ustanowiona i czy nie narusza istotnie wymogów ustawy. Co taka procedura ma zawierać, wynika z obowiązków pracodawcy.
Przy ocenie ryzyka pierwsze pytanie brzmi: kto w firmie jest wskazany jako odpowiedzialny za ustanowienie procedury. Od tej osoby zależy, czy przepis w ogóle ma do kogo się odnieść.
Które zachowania są przestępstwami?
Rozdział 6 obejmuje utrudnianie zgłoszenia, odwet, ujawnienie tożsamości sygnalisty oraz fałszywe zgłoszenie. Pierwsze trzy chronią zgłaszającego, ostatnie chroni osoby, których zgłoszenie dotyczy. Przestępstwa mogą popełnić różne osoby: pracodawca, przełożony, ktoś z dostępem do danych zgłaszającego, a w jednym przypadku także sam zgłaszający.
Odwet jest zagrożony niezależnie od tego, kogo dotyka: sygnalistę, osobę mu pomagającą czy powiązaną. „Działania odwetowe” i granice ochrony opisuje tekst o ochronie przed odwetem.
Ujawnienie tożsamości sygnalisty dotyczy wszystkich, którzy mają dostęp do danych ze zgłoszenia, nie tylko pracodawcy. Obowiązek poufności spoczywa więc także na osobach przyjmujących i rozpatrujących zgłoszenia.
Co grozi za fałszywe zgłoszenie?
Do 2 lat, ale tylko wtedy, gdy zgłaszający wiedział, że naruszenia nie było. Przestępstwem jest świadome działanie w złej wierze, a nie błędna ocena sytuacji.
Sygnalista działający w dobrej wierze nie odpowiada, nawet jeśli zgłoszenie się nie potwierdzi. Osoba poszkodowana fałszywym zgłoszeniem może też dochodzić odszkodowania i zadośćuczynienia na ogólnych zasadach prawa cywilnego, niezależnie od odpowiedzialności karnej.
Kto orzeka o karach?
Przestępstwa i wykroczenia rozpoznają sądy, według przepisów Kodeksu postępowania karnego i Kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia. Kodeks karny i Kodeks wykroczeń uzupełniają ustawę o sygnalistach, a pełny tekst przepisów karnych jest w ISAP. Serwis ma charakter wyłącznie informacyjny i nie jest kanałem zgłoszeń; w sprawie konkretnej sytuacji skontaktuj się bezpośrednio z właściwą instytucją lub Rzecznikiem Praw Obywatelskich.
