Sygnaliści w szkole i jednostce publicznej: obowiązki i procedura

Awatar Katarzyna Wolska

4 min czytania

Pusty korytarz szkolny z tablicą ogłoszeń i szafkami

Najkrócej

Szkoła lub inna jednostka publiczna musi mieć procedurę zgłoszeń wewnętrznych, gdy zatrudnia co najmniej 50 osób, a obowiązek dotyczy placówek publicznych i niepublicznych. O jego zakresie decyduje liczba zatrudnionych oraz ewentualny wyjątek dla mniejszych gmin, który trzeba sprawdzić w ISAP. Ochrona przed odwetem działa niezależnie od procedury i obejmuje pracowników także tam, gdzie procedury być nie musi. Przepisy obowiązują od 25 września 2024 r.

  • Kogo: pracowników placówki, także niebędących nauczycielami
  • Liczby: próg 50 osób, ustawa w mocy od 25 września 2024 r.
  • Jak: wskaż bezstronną osobę lub jednostkę, kanał zgłoszeń i zasady dla zgłoszeń anonimowych
  • Uwaga: wyjątek dla mniejszych gmin sprawdź w ISAP; serwis nie przyjmuje zgłoszeń

Kto w szkole jest sygnalistą

Sygnalistą jest osoba, która zgłasza naruszenie prawa poznane w kontekście pracy, bez względu na zajmowane stanowisko. Ochrona obejmuje więc nie tylko kadrę dydaktyczną.

  • nauczyciel,
  • pracownik administracji i obsługi,
  • osoba zatrudniona na umowie cywilnoprawnej (mdl-kancelariaprawna.pl),
  • kandydat do pracy, który poznał naruszenie w rekrutacji.

Sama rozmowa z przełożonym o wątpliwościach nie musi jeszcze działać jak zgłoszenie. Jeśli zależy ci na tym, żeby sprawa miała bieg i ochronę, użyj kanału wskazanego w procedurze placówki, a nie rozmowy na korytarzu.

Czy sygnalistą jest tylko nauczyciel?

Nie, liczy się związek ze środowiskiem pracy, a nie stanowisko.

Czy szkoła musi mieć procedurę zgłoszeń wewnętrznych

Tak, przy zatrudnieniu co najmniej 50 osób, w placówkach publicznych i niepublicznych. Podstawą jest ustawa z 14 czerwca 2024 r. o ochronie sygnalistów, która wdraża dyrektywę (UE) 2019/1937.

Rodzaj podmiotu Zatrudnienie Procedura zgłoszeń wewnętrznych
Szkoła lub placówka publiczna co najmniej 50 osób obowiązkowa
Szkoła lub placówka niepubliczna co najmniej 50 osób obowiązkowa
Placówka poniżej progu mniej niż 50 osób niewymagana, ale ochrona przed odwetem obowiązuje

Próg dotyczy jednostki jako pracodawcy, a nie samych nauczycieli. Ustala się go według stanu zatrudnienia na 1 stycznia lub 1 lipca danego roku (bsecure.pl). Sposób liczenia wyjaśnia wpis od ilu pracowników obowiązuje procedura. Pełny zakres podmiotowy ustawy, także poza oświatą, znajdziesz w tekście o tym, kogo dotyczy ustawa o sygnalistach.

Czy gmina poniżej 10 tys. mieszkańców to wyjątek?

Według epedagogika.pl obowiązki nie obejmują szkół prowadzonych przez gminy liczące mniej niż 10 tys. mieszkańców. Szkoły i urząd gminy mogą być traktowane odrębnie, więc sprawdź w ISAP, w ustawie z Dz.U. 2024 poz. 928, czy ten wyjątek obejmuje szkoły prowadzone przez gminę.

Co musi zawierać procedura w szkole

Procedura powinna zawierać pięć elementów. Pełna lista wymogów jest w tekście o procedurze zgłoszeń wewnętrznych.

  1. Kanał zgłoszeń: sposoby, w jakie pracownik może przekazać informację o naruszeniu.
  2. Bezstronna osoba lub jednostka, która prowadzi działania następcze, czyli weryfikuje zgłoszenie i kontaktuje się z sygnalistą.
  3. Tryb postępowania ze zgłoszeniami anonimowymi.
  4. Informacja zwrotna dla sygnalisty o tym, co zrobiono ze zgłoszeniem.
  5. Rejestr zgłoszeń.

Bezstronność ma dla dyrektora konkretne znaczenie przy wyborze osoby przyjmującej zgłoszenia: nie powinien to być ktoś, kogo zgłoszenie może dotyczyć.

Jak działa ochrona sygnalisty w placówce

Ochrona składa się z trzech elementów.

  • Zakaz odwetu i gróźb jego podjęcia. Rodzaje działań odwetowych wyjaśnia osobny tekst o tym, jak działa ochrona przed odwetem.
  • Poufność tożsamości sygnalisty, którą ustawa nakłada jako obowiązek.
  • Wyłączenie odpowiedzialności sygnalisty za naruszenie praw innych osób lub obowiązków ustawowych, gdy zostaną spełnione warunki.

Wyłączenie odpowiedzialności wynika zarówno z dyrektywy, jak i z polskiej ustawy (A. Pązik i współautorzy, „PRAWO i WIĘŹ”, 2025). Szczegółowe warunki wynikają z ustawy.

Kiedy sygnalista może zgłosić poza szkołą

Zgłoszenie zewnętrzne nie wymaga wcześniejszego zgłoszenia wewnętrznego. Sygnalista może zwrócić się do Rzecznika Praw Obywatelskich lub do organu publicznego (stan na 17.12.2024 wg mdl-kancelariaprawna.pl).

Osoba, która chce dokonać zgłoszenia, ma prawo do nieodpłatnego poradnictwa prawnego. Zgłoszenie kieruje się do własnej instytucji albo do Rzecznika Praw Obywatelskich, nie do tego serwisu. Serwis jest wyłącznie informacyjny i nie przyjmuje zgłoszeń, więc nie przesyłaj tu danych ani opisu naruszeń.

Awatar Katarzyna Wolska